U źródeł herbaty: legenda o Shennongu
Autor Dian VAULTIER·
En Bref
- Herbata nie narodziła się jako napój dla przyjemności.
- Chińska tradycja umiejscawia odkrycie herbaty w 2737 roku przed naszą erą, za panowania Shennong, którego imię oznacza dosłownie Boskiego Oracza.
- Ekspertyza sommeliera HOLLIN: początki herbaty objaśnione przez purystyczny Dom Herbaty, bez dodatku aromatów, z siedzibą w Sartrouville (Île-de-France), wysyłający swoje najwyższej klasy herbaty na cały świat.
Herbata nie narodziła się jako napój dla przyjemności. W chińskiej tradycji pojawia się jako lekarstwo, roślina będąca antidotum, wypróbowana przez mitycznego władcę, który smakował zioła, aby poznać ich właściwości i trucizny. To lecznicze pochodzenie do dziś wyjaśnia, dlaczego wysokiej jakości liść nie potrzebuje żadnego dodatku aromatycznego.
2737 przed naszą erą: Boski Oracz i opatrznościowy liść
Chińska tradycja umiejscawia odkrycie herbaty w 2737 roku przed naszą erą, za panowania Shennong, którego imię oznacza dosłownie Boskiego Oracza. Przypisuje mu się wynalezienie rolnictwa i pługa oraz wiedzę o roślinach leczniczych. Opowieść głosi, że przed wypiciem gotował wodę, co było niezwykłym jak na owe czasy środkiem higieny, i przemierzał góry, smakując kolejno każdej rośliny, aby ustalić jej wpływ na ciało.
Tego dnia odpoczywa pod dzikim krzewem. Wiatr odrywa kilka liści, które wpadają do jego lekko wrzącej wody. Napar nabiera jasnobursztynowej barwy, unosi się roślinny aromat. Shennong pije i odnotowuje uczucie jasności, świeżości i wewnętrznej czystości. Roślina trafia wówczas do jego repertuaru nie jako przyjemność, lecz jako środek oczyszczający.
Najczęściej przytaczana wersja legendy idzie dalej: Shennong miał spróbować siedemdziesięciu dwóch toksycznych roślin w ciągu jednego dnia i ocaleć dzięki liściowi krzewu herbacianego, użytemu jako antidotum. Ten szczegół ma znaczenie: od samego początku herbata nie jest aromatem, lecz działaniem na organizm. Temperatura wody, lekko wrzącej, a nie gwałtownie bulgoczącej, jest już częścią opowieści założycielskiej i do dziś pozostaje gestem decydującym o subtelności naparu.
Od farmakopei do sztuki życia
Najczęściej przywoływanym pisemnym świadectwem jest Shennong Ben Cao Jing, Klasyczna materia medyczna Boskiego Oracza, najstarszy traktat chińskiej farmakopei, skompilowany za panowania dynastii Han i tradycyjnie przypisywany samemu Shennong. Dzieło klasyfikuje setki substancji roślinnych, mineralnych i zwierzęcych według ich natury i zastosowania. Herbata figuruje w nim wśród dobroczynnych roślin, kojarzona z czujnością, jasnością umysłu i usuwaniem toksyn.
Przez stulecia liść pozostaje więc przedmiotem troski o zdrowie, zanim staje się przedmiotem smaku. Spożywa się go w postaci sprasowanej, gotowanej, czasem zmieszanej z imbirem, solą lub korą. Przełom następuje za panowania dynastii Tang, w ósmym wieku, kiedy Lu Yu pisze Cha Jing, Klasyczną księgę herbaty, i ostatecznie oddziela napój od zwykłego leczniczego odwaru. Kodyfikuje wodę, ogień, przybory i gest. Herbata staje się sztuką.
To przejście od farmakopei do sztuki życia nie zaciera początków, lecz je uszlachetnia. Rozróżnienie między parzenie z roślin a prawdziwą herbatą, pochodzącą wyłącznie z Camellia sinensis, sięga właśnie tej historii. To również odróżnia przetworzony liść od aromatyzowanej kompozycji.
Odnaleźć pierwotną czystość z HOLLIN
Camellia sinensis pozostaje wyjątkową, złożoną rośliną, zdolną samodzielnie wytwarzać nuty kasztana, jodu, białych kwiatów lub wilgotnego drewna, zależnie od kultywaru, wysokości uprawy, zbioru i sposobu suszenia. Nasze herbaty pochodzą z Hunan, regionu mgieł i górzystych krajobrazów, od producentów, którzy pracują z całym liściem, a nie z jego fragmentem.
W HOLLIN żaden liść nie otrzymuje sztucznego aromatu. Ta odmowa nie jest estetyczną pozą, lecz bezpośrednią konsekwencją ducha Shennong: skoro roślina jest już kompletnym lekarstwem, pokrywanie jej powierzchownym zapachem oznacza ukrywanie właśnie tego, czego się poszukiwało. Nasze zielone herbaty i nasze czarne herbaty smakuje się bez dodatków, dokładnie tak, jak proponuje je liść.
Która herbata HOLLIN jest najbliższa pierwotnemu naparowi?
Aby na nowo przeżyć doświadczenie Shennong, należy sięgnąć po liść poddany minimalnej obróbce. Ta zieloną herbatę czysta, jedynie podwiędnięta, a następnie utrwalona ciepłem, aby zatrzymać utlenianie, oraz ta biała herbata, suszona na powietrzu niemal bez ingerencji, to dwie rodziny najbliższe liściowi, który wpadł do lekko wrzącej wody. Bez intensywnego prażenia, bez długiego utleniania, bez dodatków: tylko roślina, woda i czas.
Zaparzaj w wodzie o temperaturze około 75 stopni, pozwól liściowi rozwinąć się przez dwie do trzech minut i obserwuj, jak napar powoli nabiera barwy. To najstarszy gest związany z herbatą, zachowany do dziś w nienaruszonej formie.
Foire Aux Questions (FAQ)
- Kto według chińskiej tradycji wynalazł herbatę?
- Tradycja przypisuje odkrycie herbaty Shennong, Boskiemu Oraczowi, mitycznemu cesarzowi starożytnych Chin, uznawanemu za ojca rolnictwa i farmakopei. Według przekazów miało to miejsce w 2737 roku przed naszą erą. Nie chodzi o wynalazek w znaczeniu technicznym, lecz o przypadkowe odkrycie: liście dzikiego krzewu herbacianego wpadły do jego gorącej wody, a następnie dostrzegł ich oczyszczające działanie.
- Czy Shennong naprawdę istniał?
- Żaden dowód archeologiczny nie potwierdza historycznego istnienia Shennong, należącego do grona mitycznych chińskich władców. Traktat noszący jego imię, Shennong Ben Cao Jing, jest jednak rzeczywisty: skompilowany za panowania dynastii Han, stanowi najstarsze klasyczne dzieło chińskiej materii medycznej. Shennong jest zatem postacią założycielską, sposobem opowiedzenia o wiedzy botanicznej gromadzonej przez stulecia przez wielu anonimowych praktyków.
- Dlaczego lekko wrząca woda jest ważna przy parzeniu herbaty?
- Woda gotująca się dużymi bąblami parzy liść, zbyt szybko ekstrahuje katechiny i taniny oraz daje gorzki, cierpki napar. Lekko wrząca woda, o temperaturze od 70 do 85 stopni w zależności od rodziny herbaty, uwalnia najpierw aminokwasy i lotne związki aromatyczne, co daje pełną i wyrazistą filiżankę. Opisuje to już legenda o Shennong, który podgrzewał wodę do lekkiego wrzenia, a nie do długotrwałego gotowania.